Ngày 23.03.2011, 14:06 (GMT+7)

SGTT.VN - Ngày trao giải thưởng quỹ văn hoá Phan Chu Trinh 2010 (ngày mai, 24.3) có lẽ vui hơn mọi năm, khi có mặt cả hai gương mặt quốc tế nhận giải Việt Nam học, TS. Ivo Vasiliev và nhà thơ Kevin Bowen.

Qua ba năm liền chọn trao giải thưởng Việt Nam học, những tên tuổi như GS David Marr và GS Yumio Sakurai (2008), GS Georges Condominas (2009) được tôn vinh.

Hiện nay, Việt Nam học vẫn còn là một lãnh địa khó, một lối đi hẹp đối với giới nghiên cứu quốc tế và kể cả trong nước. Nhưng, với m ột tinh thần dấn thân khoa học và nhất là tình yêu Việt Nam mạnh mẽ, nhiều học giả quốc tế đã đến, ở lại, có khi dành cả cuộc đời cho kho tàng Việt Nam học.

Còn nhớ, từ nước Nhật, ông Yumio Sakurai đã bỏ ra 44 năm cho những đề tài gắn với đời sống nông nghiệp, nông thôn, nông dân Việt Nam như Tìm hiểu sự thành lập làng xã Việt Nam, Lịch sử khai thác thuỷ lợi trên đồng bằng sông Hồng. Hiện vị tiến sĩ Nhật này đang cùng các đồng nghiệp đeo đuổi dự án nghiên cứu sự thay đổi ở làng Việt cổ Bách Cốc (Nam Định).

Như một duyên nợ với Việt Nam, GS người Úc David Marr từng đặt chân đến Việt Nam trong vai trò một quân nhân Mỹ. Có lẽ bị hấp dẫn ngay từ trong khói đạn nảy lửa, ông đã trở về Mỹ và tham gia biểu tình phản chiến, sau đó phải sang sống ở Úc. Trong v ai trò là một nhà báo, nhà nghiên cứu, ông quan tâm đến Việt Nam và dành nhiều tâm sức thu thập dữ liệu, thực tế nghiên cứu độc lập để những công trình như: Chốn g chủ nghĩa thực dân ở Việt Nam 1885 – 1925 (ra đời năm 1972), Truyền thống Việt Nam trong thử thách 1920 – 1945 (ra đời 1981), Việt Nam 1945: Sự tìm kiếm quyền lực (công bố nă m 1995, đoạt giải Fairbank dành cho công trình nghiên cứu xuất sắc nhất về Đông Á hàng năm của hiệp hội Nghiên cứu châu Á Hoa Kỳ). Đã qua tuổi 70, ông trở thành sử gia hàng đầu của phương Tây thấu hiểu lịch sử hiện đại Việt Nam. Những tác phẩm quan trọng khác của ông: Việt Nam 1945 – 1950: Nhà nước, chiến tranh và cách mạng, Lịch sử văn hoá chính trị Việt Nam thế kỷ 20 với rất nhiều kiến giải sâu sắc vẫn được giới  nghiên cứu tìm đọc, tham khảo. Còn nhớ, năm 2008, giải Việt Nam học được trao cho ông với một công trình ở dạng bản thảo – tập thứ tư về lịch sử cách mạng Việt Nam như một sự ghi nhận thành tựu trọn đời của một sử gia phương Tây nặng nợ với Việt Nam.

Một nhân vật lạ lùng không kém, có thể gọi là đại thụ trong nghiên cứu, điền dã dân tộc học Tây Nguyên mà nhiều thế hệ sau sẽ còn kín h nể cả về giá trị học thuật đến một lối sống dấn thân, đó là Georges Condominas. Được sinh ra trên quê hương Việt Nam, nhưng trong ông hợp lưu bốn dòng máu (mẹ lai Bồ Đào Nha – Việt Nam – Trung Quốc), cha người Pháp. Nếu chàng trai trẻ là tiến sĩ nhân văn, văn chương đại học Paris này bị ánh hào quang của văn hoá Pháp quyến rũ thì có lẽ sự nghiệp của ông sẽ là một con đường rất ít chông gai. Nhưng, rừng núi Tây Nguyên hoang dã Trung phần Việt Nam đã xui khiến ông trở thành một nhà dân tộc học có một không hai. Không gian văn hoá rừng và những luật tục của người Mnong Gar ở làng Sar Luk trên đại ngàn Dăk Lăk đã giữ chân Condo (tên của người Mnong Gar thân thiết gọi ông) từ năm 1948. Ông sống với người Mnong Gar và gần như hoà huyết cùng với họ để cho ra những tác phẩm dân tộc học nổi tiếng không chỉ tại Việt Nam: Chúng tôi ăn rừng đá thần Gôo (1957 ), Kỳ lạ mỗi ngày (1965), Không gian xã hội vùng Đông Nam Á (phiên bản tiếng Việt, 1997). Condominas nằm trên giường bệnh, viết diễn từ nhận giải Phan Chu Trinh 2009: “Rời bỏ thế giới của những đặc quyền và thích nghi với lối sống của người Mnong Gar để hiểu họ hơn không chỉ là một thử thách mà còn làm cho bản thân tôi phong phú thêm lên, bởi vì tôi đã được hưởng tình bằng hữu của họ”.

Những con người dấn thân với tình yêu Việt Nam đã làm cho Việt Nam không còn xa lạ với thế giới. Rất tiếc, nhiều công trình của họ hãy còn xa lạ với môi trường nghiên cứu đại học hay xuất hiện trong các nhà sách tại Việt Nam. Cũng rất tiếc, khi giải thưởng học thuật trong nước này ghi nhận giá trị của họ thì họ cũng đã đến tuổi già, có người đối diện với bệnh tật.

Ba năm qua, lễ trao giải thưởng Việt Nam học của quỹ văn hoá Phan Chu Trinh được xướng tên nhưng không người nhận làm cho chúng ta thấm thía hơn những dấn thân, tình yêu lặng thầm dành cho Việt Nam ở những học giả, nhà nghiên cứu này. Những bước chân dấn thân quyết liệt với học thuật và tình yêu Việt Nam học của bạn bè quốc tế vẫn đang âm thầm mà cũng thật mãnh liệt. Đơn giản, vì họ luôn xác tín, tâm trí họ đã thuộc về Việt Nam.

Nguyễn Vinh

Sáng 23.3 tại đại học Hoa Sen (số 2 Tản Viên, Q. Tân Bình, TP.HCM) có buổi thuyết trình về tinh thần khai sáng của Phan Chu Trinh do diễn giả Nguyên Ngọc và Bùi Trân Phượng trình bày. Dịp này quỹ văn hoá Phan Chu Trinh phối hợp cùng các tổ chức liên quan ấn hành hai tập sách: Diễn từ nhận giải quỹ văn hoá Phan Chu Trinh (2007 – 2010) và Hoàng Tuỵ, Giáo dục – xin cho tôi nói thẳng (NXB Tri Thức). Một trong những hoạt động được chờ đợi nhất là lễ tưởng niệm 85 năm ngày mất Phan Chu Trinh tại đền thờ (số 9 đường Phan Thúc Duyện) vào sáng 24.3. Tối cùng ngày, giải thưởng văn hoá Phan Chu Trinh sẽ chính thức được trao cho sáu tác giả: GS Hoàng Tuỵ, nhà nghiên cứu Lại Nguyên Ân, dịch giả Phạm Văn Thiều, Nguyễn Đôn Phước, GS Kevin Bowen và GS Ivo Vasiliev tại khách sạn Rex với sự tham dự của nguyên phó Chủ tịch Nước Nguyễn Thị Bình (bà là cháu ngoại của nhà văn hoá Phan Chu Trinh).

N.H

Nguồn http://sgtt.vn/Van-hoa/142074/Ho-thuoc-ve-Viet-Nam.html